معرفی انواع سوکت پردازنده و مادربرد

وقتی خواستم سیستمم رو ارتقا بدم، اولین سوالی که برام پیش اومد این بود: «آیا پردازنده جدید با مادربردم سازگاره یا نه؟» بعد فهمیدم همه چیز به یه قطعه کوچیک اما حیاتی به نام سوکت بستگی داره! سوکت همون بخشیه که باعث میشه مادربرد و پردازنده دقیق روی هم بشینن، و اگه اشتباه انتخابش کنی، کل سیستم به مشکل می‌خوره.

توی این مطلب خیلی ساده برات توضیح می‌دیم سوکت دقیقاً چیه، چه انواعی داره و چرا موقع خرید باید بهش دقت کنی. برندهای معروف مثل Intel از سوکت LGA استفاده می‌کنن، درحالی‌که AMD سراغ PGA می‌ره و توی لپ‌تاپ‌ها معمولاً BGA به کار می‌ره. اگه می‌خوای بدونی این اصطلاحات یعنی چی و کدوم سوکت برای سیستم تو بهتره، حتماً ادامه رو بخون!

سوکت مادربرد چیست؟

سوکت مادربرد در واقع همون قسمتیه که پردازنده روی اون قرار می‌گیره و به کمک پین‌هاش به مادربرد وصل می‌شه. همین اتصال باعث میشه اجزای مختلف سیستم بتونن با هم ارتباط بگیرن. حالا می‌تونی حدس بزنی چرا سازگاری سوکت مادربرد و پردازنده تا این حد مهمه.

جالبه بدونی سوکت مادربرد همون سوکت پردازنده محسوب میشه. چون هر نسل از پردازنده‌ها و مادربردها سوکت مخصوص خودشونو دارن، باید موقع خرید حتماً حواست باشه این دو تا با هم هماهنگ باشن. تنوع سوکت‌ها تو بازار زیاده و اگه اشتباه انتخاب کنی، نصب قطعات یا حتی روشن شدن سیستم ممکنه دردسرساز بشه.

نصب پردازنده هم کاریه که نیاز به دقت داره. معمولاً محل سوکت روی مادربرد با یه مربع نسبتاً بزرگ مشخص شده. در مادربردهای ATX و Micro ATX سوکت معمولاً در قسمت بالای برد قرار داره، اما تو مدل‌های کوچکتر مثل Mini-ITX کمی نزدیک‌تر به مرکز دیده میشه. پس قبل از نصب، حتماً دفترچه مادربردت رو یه نگاهی بنداز تا دقیق بدونی جای سوکت کجاست.

انواع سوکت cpu (پردازنده)

وقتی برای خرید مادربرد یا پردازنده می‌ری، احتمالاً با کلی اسم عجیب مثل PGA، LGA، SPGA و غیره روبه‌رو می‌شی و ممکنه حسابی گیجت کنن. اما نگران نباش، شناخت انواع سوکت‌ها خیلی ساده‌تر از چیزیه که به نظر میاد. فقط کافیه بدونی هر کدوم از این مدل‌ها برای چی ساخته شدن تا راحت بتونی بهترین گزینه رو انتخاب کنی.

به‌طور کلی، سوکت‌ها رابط بین مادربرد و پردازنده هستن و برندهای Intel و AMD از انواع مختلف اون‌ها استفاده می‌کنن. معروف‌ترین مدل‌هاشون ایناست:

• PGA (آرایه شبکه پین): یه ردیف سوراخ دور یه بخش مربعی داره تا پایه‌های پردازنده داخلش قرار بگیره.
• SPGA (آرایه شبکه پین‌های گام‌به‌گام): سوراخ‌هاش پلکانی طراحی شدن تا پین‌های بیشتری جا بشن.
• PPGA (آرایه شبکه پین پلاستیکی): بیشتر در سوکت‌های 370 و پردازنده‌های قدیمی‌تر مثل Celeron اینتل استفاده میشه.
• FCBGA (آرایه شبکه توپ فلیپ تراشه): این مدل کمک می‌کنه پردازنده تماس بهتری با هیت‌سینک و خنک‌کننده‌ها داشته باشه.
• LGA (آرایه شبکه زمین): توی این مدل، پین‌ها روی مادربرد قرار دارن نه روی پردازنده.

و یه نکته مهم: سوکت مادربرد و سوکت پردازنده درواقع یکی هستن و فقط دو اسم متفاوت دارن برای یه بخش مشترک.

مادربرد چیست و چه کاربردی دارد؟

1. سوکت LGA

سوکت LGA که مخفف Land Grid Array است، یکی از پرکاربردترین نوع سوکت‌ها در دنیای کامپیوتره. توی این نوع سوکت، پین‌ها روی مادربرد قرار دارن و روی پردازنده فقط نقاط تماس وجود داره تا دقیق روی اون پین‌ها بشینه. این طراحی باعث میشه اتصال CPU به مادربرد ایمن‌تر و محکم‌تر باشه و احتمال خم شدن یا آسیب دیدن پین‌ها تقریباً از بین بره.

نصب این نوع سوکت راحت‌تره، ولی مادربردهایی که از LGA استفاده می‌کنن معمولاً قیمت بالاتری دارن و باید موقع جا زدن پردازنده کمی دقت بیشتری به خرج بدی. عددی که بعد از عبارت “LGA” میاد، نشون‌دهنده تعداد پین‌های اون سوکته. مثلاً LGA1151 یعنی 1151 پین داره و LGA2066 هم 2066 پین.

سوکت‌های LGA معمولاً مخصوص پردازنده‌های اینتل هستن، ولی هر مدل LGA فقط با نسل خاصی از پردازنده‌ها سازگاره. برای مثال:

• LGA1200 با پردازنده‌های نسل یازدهم اینتل هماهنگه.
• LGA1700 مخصوص نسل دوازدهم اینتله و بعضی مدل‌های AMD هم ازش استفاده می‌کنن.
• TR4 هم یکی از مدل‌های قدرتمند LGA با 4094 پینه که برای پردازنده‌های AMD Ryzen Threadripper طراحی شده.

به طور خلاصه، اگر دنبال عملکرد قوی و اتصال مطمئن بین CPU و مادربرد هستی، LGA یکی از بهترین گزینه‌هاست، فقط حتماً سازگاری مدلش رو قبل از خرید چک کن.

2. سوکت PGA

سوکت PGA که مخفف Pin Grid Array هست، از مدل‌های قدیمی‌تر سوکت‌ها به حساب میاد. جالبه بدونی اول فقط اینتل ازش استفاده می‌کرد، اما حالا این سوکت مخصوص پردازنده‌های AMD شده.

توی این نوع سوکت، برعکس مدل LGA، پین‌ها روی خود پردازنده قرار دارن و مادربرد فقط حفره‌هایی داره که این پین‌ها داخلش جا می‌گیرن. پس موقع نصب باید خیلی با دقت CPU رو جا بزنی، چون اگه حتی یکی از پین‌ها خم یا آسیب ببینه، ممکنه کلی خرج روی دستت بذاره! به همین دلیل خیلی‌ها معتقدن مدل‌هایی که پین روی مادربرد دارن (مثل LGA) از نظر ایمنی بهترن. البته وقتی سیستم رو اسمبل کردی و همه چیز سر جاش قرار گرفت، دیگه خطری پین‌ها رو تهدید نمی‌کنه.

اغلب پردازنده‌های AMD از سوکت PGA استفاده می‌کنن، به همین خاطر مادربردهای این برند معمولاً قیمت مناسب‌تری دارن و هزینه اسمبل سیستم پایین‌تر درمیاد. البته در بعضی مدل‌های خاص مثل سری Zen، Zen+، Zen 2 و Zen 3، از سوکت خاصی به نام PGA-1331 استفاده شده که از جدیدترین نسخه‌های این فناوری محسوب میشه.

3. سوکت BGA

سوکت BGA که مخفف Ball Grid Array هست، با بقیه سوکت‌هایی که تا الان گفتیم یه فرق اساسی داره. این مدل بیشتر تو لپ‌تاپ‌ها استفاده میشه، نه کامپیوترهای دسکتاپ، پس اگه قصد اسمبل سیستم شخصی داری، سراغش نرو.

سوکت BGA به‌صورت دائمی روی مادربرد نصب میشه و قابل تعویض یا جابه‌جایی نیست. یعنی پردازنده مستقیماً روی مادربرد لحیم میشه و هیچ پین رابطی بینشون وجود نداره. همین موضوع باعث میشه نتونی CPU رو جدا یا ارتقا بدی.

به همین دلیل این نوع سوکت معمولاً تو لپ‌تاپ‌ها و گوشی‌ها استفاده میشه. مثلاً پردازنده‌های Qualcomm و ARM که تو بیشتر گوشی‌های اندرویدی هستن، از همین نوع سوکت بهره می‌برن.

مقایسه سوکت‌های شرکت AMD با INTEL

دو برند معروف AMD و Intel هر کدوم سبک خاص خودشون رو برای ساخت سوکت دارن. تفاوتشون از همون جایی شروع میشه که پین‌های اتصال پردازنده کجا قرار می‌گیرن. این پین‌ها باعث می‌شن CPU به مادربرد وصل بشه و ارتباط بین بخش‌های مختلف سیستم برقرار بمونه.

در پردازنده‌های AMD پین‌ها روی خود CPU هستن و داخل سوراخ‌های سوکت مادربرد جا می‌گیرن. اما در Intel ماجرا برعکسه؛ پین‌ها روی مادربرد قرار دارن و خود پردازنده فقط بخش‌های اتصال روی سطح زیرینش رو داره.پس اصلی‌ترین تفاوت بین سوکت‌های این دو برند، محل قرارگیری پین‌هاست.

یه تفاوت ظریف دیگه هم در نحوه‌ی نصب وجود داره: اینتل از یه براکت نگهدارنده استفاده می‌کنه که بخشی از سطح CPU رو می‌پوشونه، در حالی‌که AMD یه اهرم داره که پردازنده رو ثابت نگه می‌داره و هیچ پوششی روی اون قرار نمی‌گیره.

پیشنهاد مطالعه: تفاوت مادربرد گیمینگ با مادربرد معمولی

معرفی مدل‌های سوکت پردازنده‌های اینتل (Intel)

اینتل سال‌هاست که سوکت‌های متنوعی برای نسل‌های مختلف پردازنده‌هاش تولید می‌کنه. در ادامه 6 مدل پرکاربرد و معروفش رو بررسی می‌کنیم تا موقع خرید پردازنده، انتخاب درستی داشته باشی.

1. سوکت intel 1151

• نوع سوکت: LGA
• تعداد پین‌ها: 1151
• سال تولید: 2015
• کاربرد: پردازنده‌های نسل ششم (Skylake)، نسل هفتم (Kaby Lake)، نسل هشتم (Coffee Lake) و نسل نهم (Coffee Lake Refresh)
• نکات مهم: این سوکت دو نسخه داره؛ یک نسخه از CPUهای Skylake و Kaby Lake پشتیبانی می‌کنه و نسخه دیگه فقط برای پردازنده‌های Coffee Lake مناسبه.

2. سوکت intel 1200

• نوع سوکت: LGA
• تعداد پین‌ها: 1200 (پین بیشتر نسبت به 1151)
• سال تولید: 2020
• کاربرد: پردازنده‌های نسل دهم (Comet Lake) و نسل یازدهم (Rocket Lake)
• نکات مهم: با 49 پین بیشتر نسبت به نسل قبل، این سوکت عملکرد قوی‌تری داره و برای پردازنده‌های جدیدتر بهتر جواب می‌ده.

3. سوکت intel 1155

• نوع سوکت: LGA
• تعداد پین‌ها: 1155
• سال تولید: 2011
• کاربرد: پردازنده‌های نسل دوم (Sandy Bridge) و نسل سوم (Ivy Bridge)
• نکات مهم: این سوکت به‌صورت میان‌نسلی طراحی شده و باعث شد پردازنده‌های Sandy Bridge و Ivy Bridge روی یک مادربرد قابل استفاده باشن.

پیشنهاد مطالعه: آشنایی با انواع مادربرد کامپیوتر

4. سوکت intel 1150

• نوع سوکت: LGA
• تعداد پین‌ها: 1150
• سال تولید: 2013
• کاربرد: پردازنده‌های نسل چهارم (Haswell) و نسل پنجم (Broadwell)
• نکات مهم: بهترین انتخاب برای مادربردهایی که قصد استفاده از پردازنده‌های نسل چهارم یا پنجم رو دارن.

5. سوکت intel 2066

یکی از جدیدترین و پیشرفته‌ترین سوکت‌های اینتل که برای CPUهای سری X طراحی شده، مشخصاتش:

• نوع سوکت: LGA
• تعداد پین‌ها: 2066
• کاربرد: CPUهای سری X اینتل
• نکته مهم: معمولاً فقط روی مادربردهای گران‌قیمت استفاده می‌شه.

6. سوکت intel 1700

سوکت 1700 یه طراحی جدید داره و با نسل‌های قبلی فرق می‌کنه:

• نوع سوکت: LGA
• تعداد پین‌ها: 1700
• کاربرد: مخصوص CPUهای نسل دوازدهم و سیزدهم اینتل

معرفی مدل‌های سوکت پردازنده‌های ای‌ام‌دی (AMD)

سوکت‌های پردازنده، که بهشون ZIF هم می‌گن، اندازه‌های مختلفی دارن و هر کدوم برای مدل یا چند مدل پردازنده خاص مناسبه. این سوکت‌ها معمولاً یه اهرم کوچک دارن که با بالا بردنش می‌تونی پردازنده رو راحت از سوکت خارج کنی. موقع نصب هم کافیه CPU رو روی سوراخ‌ها بذاری و اهرم رو پایین بیاری تا پین‌ها با نیروی یکنواخت در جای خودشون قرار بگیرن.

حالا قراره با هم به پرکاربردترین سوکت‌های AMD نگاهی بندازیم و ببینیم هر کدوم چه کاربردی دارن:

1. سوکت AMD TR4

این سوکت یکی از بهترین و پرفروش‌ترین سوکت‌های AMD محسوب می‌شه و بیشتر برای پردازنده‌های تردریپر استفاده می‌شه. مشخصاتش:

• نوع سوکت: LGA
• تعداد پین‌ها: 1094
• کاربرد: CPUهای تردریپر AMD

2. سوکت AMD AM4

این سوکت هم یکی دیگه از گزینه‌های معروف AMD هست و توی اکثر مادربردهای مدرن پیدا می‌شه. مشخصاتش:

• نوع سوکت: PGA
• تعداد پین‌ها: 1331
• سال تولید: 2016
• کاربرد: CPUهای AMD Athlon و Ryzen از سری 1000 تا 5000

3. سوکت AMD AM5

سوکت AMD AM5 جدیدترین و پیشرفته‌ترین سوکت برند AMD است و برای پردازنده‌های مدرن طراحی شده. مشخصات اصلی این سوکت شامل موارد زیر است:

• نوع سوکت: LGA
• تعداد پین‌ها: 1718
• سال تولید: 2016
• کاربرد: مناسب CPUهای DDR5 و پشتیبانی از PCI Express 5.0
• نکات مهم: سوکت‌های LGA نسبت به PGA فضای کمتری اشغال می‌کنند و طراحی فشرده‌تری دارند.

پیشنهاد مطالعه: چرا بایوس مادربرد بوق میزند؟

چگونه می‌توان نوع سوکت مادربرد را تشخیص داد؟

چطور بفهمیم مادربرد چه نوع سوکتی داره؟ چند روش ساده و کاربردی وجود داره:

1. بررسی مشخصات فیزیکی مادربرد: راحت‌ترین روش اینه که مشخصات روی جعبه مادربرد رو نگاه کنی یا مدل مادربرد رو تو اینترنت جستجو کنی.
2. چک کردن برچسب روی مادربرد: اکثر مادربردها یه لیبل دارن که اطلاعات کامل سوکت و مدل رو نشون می‌ده.
3. استفاده از نرم‌افزار: با برنامه‌هایی مثل CPU-Z می‌تونی سوکت مادربرد رو دقیق ببینی. کافیه برنامه رو باز کنی و وارد بخش CPU بشی تا مشخصات سوکت برات نمایش داده بشه.

پیشنهاد مطالعه: دلایل روشن نشدن مادربرد

سؤالات متداول

کلام آخر

سوکت، همون قلب تپنده سیستمه که پردازنده و مادربرد رو به هم وصل می‌کنه و تضمین می‌کنه همه قطعات با هم هماهنگ و پرقدرت کار کنن. انواع سوکت‌ها مثل LGA، PGA و BGA هرکدوم دنیای متفاوتی دارن، پس قبل از خرید مادربرد از ویستا کامپیوتر حتماً مطمئن شو که سوکت با پردازنده‌ت هم‌خوانی داره.

کارشناسان ما همیشه آماده هستن تا با راهنمایی حرفه‌ای و نکات طلایی، تجربه ارتقای سیستمت رو نه فقط مطمئن، بلکه هیجان‌انگیز، قدرتمند و جذاب کنن و مطمئن بشن که هر قطعه سر جای خودش بهترین عملکرد رو ارائه می‌ده.

نظرتون حسابی ارزشمنده! تجربه یا سوالت درباره سوکت و ارتقای سیستم رو همین پایین برامون بنویس.